Aandachtig - Bitter & Zoet

Onder de titel ‘Bitter en Zoet’ organiseerde de Nederlandse Patiëntenvereniging in april een symposium over de rol van de pastoraal verzorger in het gesprek over het levenseinde. Nadenken en spreken over het levenseinde is niet eenvoudig, ook niet in de kerk. Hoe breng je als pastor het gesprek over het levenseinde op gang? Wat kun je in het pastoraat betekenen voor mensen die worstelen met vragen op dit punt? Het is nodig dat een gesprek over eindigheid en het levenseinde veel eerder plaatsvindt dan op het moment dat men geconfronteerd wordt met een ernstige ziekte of aandoening. In de media wordt steeds meer gezegd en geschreven over het belang van passende zorg rond het levenseinde. Desondanks staat sterven bij veel mensen ver van de dagelijkse praktijk vandaan. Nadenken over het levenseinde wekt bij veel mensen een natuurlijke weerstand op. We ervaren vaak schroom om over deze dingen te spreken of om ze bespreekbaar te maken. Het is moeilijk in te schatten wat het aankaarten van zo’n gevoelig thema bij de ander losmaakt.

Twee oude mensen samen

Toch is het wel belangrijk om het gesprek aan te gaan en zaken vast te leggen. We leven in een tijd waarin de zorg en beschermwaardigheid van het leven niet meer als vanzelfsprekend worden beschouwd. Een groot deel van de Nederlandse bevolking is voorstander van actieve levensbeëindiging. Dit onderstreept het belang van het tijdig nadenken en spreken over het levenseinde met familie, naasten, predikant of ouderling. Wat zijn mijn wensen rondom het levenseinde? Hoelang is behandelen zinvol als genezen niet meer kan? En wie kan mij bijstaan in mijn laatste levensfase? Het is belangrijk om van elkaar te weten hoe men in het leven staat en welke invloed dat heeft op wensen, verwachtingen en keuzes die men maakt.

Maar hoe doe je dat? Hoe kom je tijdig in gesprek? Gesprekken kunnen één-op-één worden gevoerd of in familieverband. Maar waarom zou dat ook niet op een avond met de huisbijbelkring kunnen gebeuren? De NPV heeft onderkent dat dit allemaal niet eenvoudig is en heeft daarom vrij recent een digitale keuzehulp ontwikkeld. In de keuzehulp wordt duidelijk welke keuzemomenten er zoal zijn, welke overwegingen een rol kunnen spelen en hoe het gesprek met naasten gevoerd kan worden. Deze digitale ondersteuning is te vinden op: https://www.npvzorg.nl/ keuzehulp-levenseinde/ De digitale keuzehulp bestaat uit opdrachten, informatie, gespreksvragen, filmfragmenten, ervaringsverhalen en bijdragen van deskundigen. Ook is een bibliotheek met achtergrondinformatie beschikbaar. De onderwerpen die aan bod komen variëren van handvatten voor ethische dilemma’s tot informatie over hulp bij het maken van de keuzes.

Het is vooral belangrijk om inzicht te hebben in de geloofsvragen die achter bepaalde levenseindevraagstukken verborgen zitten. Ben ik wel echt een kind van God? Kan de duivel mij op het laatste moment toch nog bij God wegtrekken? Mag ik wel twijfelen? Waarom geneest God mij niet? Deze vragen hebben vaak te maken met de toe-eigening van het heil. Ze gaan over het leven na dit leven. Zekerheid over deze vragen is uiteindelijk nog belangrijker dan antwoorden op vragen rond het levenseinde. Voor deze vragen moeten we bij de grote Medicijnmeester terechtkomen. In en door Hem gaan we de titel van het symposium verstaan. Dan wordt bitter eens zoet. A.M.K. Peters